piątek, 21 kwietnia 2017

Obserwacje rośliny z chlorofilem i bez

Chlorofil to zielony barwnik liści roślin. Jest on wykorzystywany przez roślinę do procesu fotosyntezy. Jeśli roślina chlorofilu nie ma - używa innego barwnika, który akurat posiada. Chlorofil jest jednak najczęściej wykorzystywany do fotosyntezy.



Co jest potrzebne roślinie żeby wytworzyła chlorofil?
Światło. I to światło dzienne, naturalne, słoneczne. Roślina może też wytworzyć chlorofil przy świetle sztucznym, ale specjalnego rodzaju, naśladującym światło dzienne (chodzi tu o długość fal świetlnych, a zatem zagadnienia z fizyki, które poznacie w klasach starszych). Poza tym do tego, żeby powstał w liściu chlorofil i prawidłowo przebiegała fotosynteza potrzebny jest dwutlenek węgla, woda i rozpuszczone w niej sole mineralne, a także odpowiednia temperatura, najlepiej ok. 25 stopni Celsjusza.

Obserwacja 1
Powstawanie chlorofilu w roślinie
Należy wynaleźć kiełkującą w piwnicy (w ciemności) cebulę lub czosnek. Liście cebulowe czy czosnkowe rozwijające się bez światła są bladożółte. Wystarczy wystawić je na parapet  na działanie światła. Zaobserwujcie, jak wyglądają liście po 2-3 dniach.




Obserwacja 2
Gdy już doczekacie się na parapecie ładnego szczypiorku zasłońcie jeden z liści folią aluminiową. Trzeba go szczelnie owinąć, tak, aby do liścia nie dostała się ani odrobina światła.
Pamiętajcie, żeby zasłonić tylko jeden z liści - pozostałym umożliwić kontakt ze światłem. Zastanówcie się - jaki efekt zaobserwujemy na zasłoniętym liściu po kilku dniach, np. po 3? Jaki po tygodniu? A po jeszcze dłuższym czasie? Czy ma to znaczenie, że pozostałe liście mogą swobodnie przeprowadzać fotosyntezę i wytwarzać chlorofil? Czy coś by się zmieniło, gdyby zasłonić wszystkie liście? Jak myślicie, czy dobrze przylegająca folia aluminiowa utrudnia liściowi jeszcze inny proces oprócz fotosyntezy? Zapiszcie najpierw swoje przypuszczenia, a potem je sprawdźcie. Zapiszcie przypuszczenia i wyniki obserwacji w formie tabelki. Jakie są Wasze wnioski?

Obserwacja3
Cebulę wyjętą z ciemności umieśćcie na parapecie okiennym. Jednemu z liści odetnijcie dostęp światła folią aluminiową. Po 3 dniach odsłońcie zakryty liść. Pozostałe powinny się już dość dobrze zazielenić - można porównać ich barwy.
Po jakim czasie świeżo odsłonięty liść nabierze soczystej, zielonej barwy? czy potrzebuje on więcej czy mniej czasu w porównaniu z liśćmi cebuli z obserwacji 1? Czy słoneczna pogoda ma Waszym zdaniem znaczenie? A może ważny jest jakiś inny czynnik? Spróbujcie uzasadnić odpowiedź?

 


Okazało się, że liście cykorii hodowane bez światła są o wiele mniej gorzkawe niż te naświetlone. Fakt ten wykorzystuje się w uprawie cykorii i sprzedaje się ją właśnie taką "rozbieloną", bez chlorofilu. Jest wtedy smaczniejsza. Podobnie postępuje się ze szparagami, choć i wersja zielona czy nawet fioletowa, w tym wypadku bez goryczki, mają swoich zwolenników.

Gdy wybierzecie się nad morze - możliwe, że uda Wam się natrafić na roślinę, która nie używa chlorofilu tylko innego barwnika. Rośliny wodne np.  zielenice, brunatnice czy krasnorosty muszą używać światła przefiltrowanego przez wodę morską, a w tym wypadku nie zawsze chlorofil jest wystarczający. Im głębiej, tym z dostępem światła gorzej. Zielenicom wystarcza on, owszem, choć są to również specjalne rodzaje chlorofilu. Ale brunatnice i krasnorosty potrzebują innych barwników (karotenów i ksantofili, fikocyjaniny, fukoksantyny, fikoerytryny...)






Zadania dla Uczniów:
1. Wyjaśnij krótko pojęcie: etiolacja.
2. W jakich częściach komórki występuje chlorofil?
3. Wymień jak najwięcej warzyw, które mają jadalne, ciemnozielone liście. Które z nich jadasz najczęściej? Których jeszcze nie próbowałeś? Może warto to zrobić?
4. Ciemnozielone liście roślin są bogate w chlorofil, ale również w żelazo i kwas foliowy. Jakie funkcje pełnią te składniki w organizmie człowieka?
5. Spróbuj użyć ciemnozielonych liści pokrzywy do farbowania wielkanocnych jaj (mocny wywar pokrzywowy z octem - włożyć do niego ugotowane jaja, najlepiej białe - im dłużej będziemy jaja trzymać w wywarze - tym kolor intensywniejszy).
6. Dlaczego liście drzew jesienią zmieniają kolory?

wtorek, 21 lutego 2017

Ekologiczne jedzenie

Ekologiczne jedzenie to takie, którego wytworzenie i dostarczenie do konsumenta jak najmniej szkodzi środowisku naturalnemu. Niestety pożywienie takie jest coraz to trudniejsze do zdobycia (zwłaszcza w dużych miastach) i coraz to droższe. Poniżej zapisałam podstawowe zasady dokonywania właściwych wyborów przy zakupach jedzenia.

1. Kupować jedzenie od producentów - rolników i hodowców, w których gospodarstwach powstały warzywa, owoce, zwierzęta. (wtedy nie zarabiają na nas pośrednicy - pośrednictwo podnosi ceny)

2. Kupować jedzenie pochodzące z naszej strefy klimatycznej, które powstało w Europie, w Polsce, w najbliższej okolicy. (wtedy nie trzeba zużywać paliwa na dostarczenie do nas jedzenia z bardzo daleka, a zatem nie produkuje się spalin). Owoce i warzywa przywożone z daleka są pokryte chemicznymi środkami, które mają zwalczać grzyby, nie dopuszczać do kiełkowania itd. Środki te są szkodliwe dla organizmu człowieka.


 3. Kupować jedzenie zgodnie z porą roku, tzn. truskawki jemy w czerwcu, bo wtedy właśnie w Polsce wyrastają na krzaczkach na świeżym powietrzu i na słońcu. Nie kupujemy ich zimą, gdyż wyprodukowano je w cieplarni, w której zużyto energię na ogrzewanie i ocieplenie, albo przywieziono je z drugiej półkuli - patrz pkt 2)

4. Kupować produkty jak najmniej opakowane, zabierać ze sobą na zakupy własne opakowania, które wykorzystujemy wiele razy. Jeśli już musimy kupić opakowanie - najlepiej kupować duże paczki (tylko, jeśli jesteśmy w stanie zjeść ich zawartość nie przekraczając terminu przydatności do spożycia)

Żywność opakowana ekologicznie:)
 5. Organiczne odpadki po posiłkach przeznaczmy na kompost. Są to np. łupiny po jajach, obierki z owoców i warzyw, fusy z herbaty i kawy, resztki jedzenia, które po obiedzie zostały na talerzu.

6. Kupujmy jak najwięcej jedzenia nieprzetworzonego, czyli jak najmniej zmienionego przez człowieka od chwili, gdy zostało stworzone przez Naturę. Przykładowo: zdrowsza dla nas i środowiska jest szynka (gotowana lub wędzona) od parówek, do których wyprodukowania trzeba było mięso dodatkowo zmielić i dodać do niego rozmaite składniki polepszające smak, zapach, wygląd, konsystencję. Trzeba ponadto wyprodukować specjalne maszyny, które tę parówkę wytworzą (bo nie jest to wykonywane ręcznie) i zapakują w osłonkę (a sześć parówek w plastikowych osłonkach pakuje się do wspólnej plastikowej osłonki, a i to jeszcze pakują nam w sklepie w jednorazową reklamówkę).

7. Najlepiej jest, gdy sami mamy możliwość wyhodowania sobie choć niewielkiej ilości jedzenia, np. własną grządkę z warzywami. Wtedy nie tylko możemy się cieszyć smakiem rośliny "prosto z krzaczka", nie zadanej sztucznymi środkami ochrony roślin i konserwantami. Praca w ogrodzie, na świeżym powietrzu sprzyja zachowaniu zdrowia i odstresowuje.


Najważniejsze jest jednak to, że ekologiczne pożywienie jest zdrowe dla Twojego organizmu, niewyjałowione wielokrotną obróbką. Nawet światło czy wysoka temperatura niszczą wiele cennych składników odżywczych.Wiele witamin  jest bardzo nietrwałych, dlatego szybko ulegają rozpadowi. Jeśli surówka - to tylko świeżo zrobiona, bo ta z Biedronki już dawno straciła połowę swoich witamin.

Co jest najtrudniejsze? Odmówienie sobie mango i mandarynek, które lubimy, zwłaszcza zimą, gdy jesteśmy tak spragnieni witamin i bardzo ich potrzebujemy do ochrony przed infekcjami. Poza tym to takie miłe poznawać wciąż nowe smaki, kształty, kolory, zapachy jedzenia i nie musieć wkładać wysiłku w jego przygotowanie. A reklamy kuszą ze wszystkich stron - z radia, telewizji, gazetek reklamowych wkładanych do skrzynki na listy, ze skrzynki mailowej...

Zadania dla Uczniów:
1. Przygotuj jak najbogatszą listę warzyw i owoców, które możemy jeść w zimie kierując się zasadami 2 i 3 spośród podanych powyżej.

2. Podaj przykłady pożywienia o podobnym składzie, przetworzonego i nieprzetworzonego.

3. Załóż w zimie na parapecie hodowlę pietruszki, szczypioru, rzeżuchy, kiełków lub innych roślin, które szybko wyrosną i wzbogacą Twoje posiłki.

4. Porozmawiaj z rodziną o ekologicznym odżywianiu.Zastanówcie sie wspólnie, które z powyższych zasad wprowadzacie w życie. Co można by zmienić, żebyście odżywiali się bardziej ekologicznie? Wasze postanowienia zapisz i powieś w widocznym miejscu.


piątek, 10 lutego 2017

Ekologiczne ubranie

Ekologiczne* ubranie to takie, które jak najmniej szkodzi środowisku. Oczywiście najbardziej ekologicznie byłoby chodzić na golasa. Na to mogą sobie jednak pozwolić głównie mieszkańcy dżungli amazońskiej. My jednak COŚ musimy na sobie nosić i jeszcze przy okazji dobrze wyglądać.

*Szanuj swoje ubrania, tak aby wystarczyły Ci na długo. Nie rzucaj ich zwiniętych w kłębek na podłogę, nie wciskaj wymiętych w szafkę. Przyjrzyj się metce przy ubraniu - często podano na niej informacje o zasadach prania. Nie warto prać ubrań w zbyt wysokiej temperaturze (nadmierne zużycie energii!) i zbyt dużej ilości środków piorących (ścieki!)

*Jeśli wyrosłeś ze swoich ulubionych spodni zawsze można je ofiarować komuś, na kogo są dobre: może to być młodsze rodzeństwo, sąsiad, znajomy...

Jeśli nie potrzebujecie Waszych ubrań - możecie je również wrzucić do kontenerów PCK i wierzyć, że zostaną przekazane potrzebującym. A może przetworzone na użyteczne przedmioty. Czasem pojawiają się ogłoszenia o zbiórce niepotrzebnych ubrań czy przedmiotów  - zainteresujcie się, KTO je zbiera - trafiło mi się takie ogłoszenie bez podpisu, a zatem zbierają je osoby prywatne, które może bądą chciały Waszymi rzeczami handlować. Lepiej przekazywać niepotrzebne rzeczy odpowiedzialnym instytucjom.

*Sami również możemy korzystać z ubrań, które wcześniej do kogoś należały, a nie są zniszczone. Można czekać na darowizny, ale również robić zakupy w sklepach z używanymi ubraniami.

*Lepiej decydować się na ubrania z naturalnych tkanin: bawełny, wełny, bambusa, lnu niż z tkanin syntetycznych, których wyprodukowanie wiąże się często ze zużyciem ogromnych ilości wody, energii, barwników... Niestety okazuje się, że uprawy bawełny też często są zupełnie nieekologiczne - do uprawy roślin używa się mnóstwa trujących środków ochronnych, wykorzystuje się nawet niewolniczą pracę ludzi. Prawdziwa eko-bawełna jest specjalnie oznakowana. Jest też niestety dość droga.

*Jeśli wiecie, że jakieś ubranie uszyto niedaleko Waszego miejsca zamieszkania - warto je kupić! Na jego transport nie zużyto dużej ilości paliwa zanieczyszczającego spalinami atmosferę. Tradycyjne polskie tkaniny to len i wełna hodowanych u nas owiec.
 
*Jeśli ubranko jest tak zniszczone, że nie nadaje sie już do noszenia można przerobić je na:
- szmatki do wycierania kurzu,
- torby na zakupy,
- patchworkowe kapy czy poszwy,
- uchwyty na gorące garnki i wiele innych przydatnych rzeczy. Tutaj liczne przykłady.


*Co jakiś czas trzeba zrobić przegląd swoich rzeczy i pozbyć się (nie wyrzucić!) tych, których już nie będziemy nosić. Nie oszukuj się - ubranie, które od 2 lat spoczywa w szafie nienoszone - noszone przez Ciebie nie będzie - przekaż je komuś, komu się naprawdę przyda.

Co jest najtrudniejsze?
- odmówienie sobie nowego zakupu koszulki, którą mają już koledzy z klasy, a ja jeszcze nie.
- nadmierne kupowanie ubrań, mimo, że mamy ich już wystarczająco dużo (trzeba zadać sobie trud pomyślenia o tym: "Czy naprawdę ta rzecz jest mi koniecznie potrzebna?")
- systematyczne robienie przeglądu swoich rzeczy i pozbywanie się (nie wyrzucanie!) tych, które nie są nam już potrzebne.


* Patrz: poprzedni post

Zadania dla Uczniów:

1. Co Twoim zdaniem jest bardziej "ekologiczne": kurtka z prawdziwej zwierzęcej skóry czy kurtka z syntetycznego materiału "udająca" skórę. Wybór uzasadnij. Spróbuj obalić argumenty kolegi, który jest przeciwnego Zdania niż Twoje.

2. Zorganizujcie w klasie/szkole akcję zbiórki używanej, ale jeszcze dobrej używanej odzieży. Przekażcie je potrzebującym (ZANIM rozpoczniecie zbiórkę ustalcie dla kogo będziecie zbierać ubrania, w znalezieniu odbiorcy ubrań poproście dorosłych. Może pomoże katecheta szkolny?)

3. Na podstawie powyższego tekstu oraz innych źródeł, które wyszukasz wypisz w punktach cechy idealnej ekologicznej odzieży.

4. Zastanów się, ile sztuk odzieży naprawdę potrzebujesz - ile koszulek, par skarpetek itd. Przejrzyj swoją półkę z ubraniami i zastanów się czy wszystko, co na niej leży jest Ci rzeczywiście potrzebne, czy wszystkiego używasz? Może warto jakieś ubrania przekazać innym?

5. Zorganizujcie szkolny pokaz mody ekologicznej.