środa, 14 października 2020

Rozmiary bakterii, wirusów i pyłów zawieszonych w powietrzu

Rozmiar ma znaczenie. A jak to jest z wielkościami w mikroświecie dowiecie się poniżej.

Bakterie to najmniejsze z organizmów żywych występujących na Ziemi. Mierzą między 0,2 a 80 μm (mikrometrów), a najczęściej około 1μm . 

Dodajmy, że 1 μm to jedna tysięczna część milimetra 

1µm=0,001mm=10 -3 mm

Warto rzucić okiem na linijkę i przekonać się, jak mały jest 1 milimetr. I teraz podzielmy go na 1000 części. Właśnie jedna taka część to będzie jeden mikrometr. Doprawdy niewielką pociechą jest fakt, że największe bakterie mają 80 mikrometrów. I tak ich nie zobaczymy gołym okiem. Damy radę to uczynić okiem uzbrojonym w dobry mikroskop świetlny. Jednak nawet, gdy będziemy go mieli do dyspozycji niełatwo jest obserwować bakterie. Dobrze jest zastosować barwienie preparatów bakteryjnych albo olejek imersyjny, ale to już wyższa szkoła jazdy.

P.S.
μ - to grecka litera "mi"

Wirusy nie są organizmami żywymi, mają jedynie kilka cech organizmu żywego, co czyni je niesłychanie interesującymi tworami. Rozmiar? 10-400 nm (nanometrów). 

1 nm to jedna milionowa część milimetra

1nm=0,000001mm=10-6 mm

A zatem gdyby 1 milimetr podzielić na milion kawałków, to jeden z nich byłby właśnie nanometrem. Mikroskop świetlny, nawet o bardzo dużych rozdzielczościach, nie pozwala na obserwację wirusów - potrzebny jest do tego mikroskop elektronowy.


Pyły zawieszone to bardzo drobne cząsteczki wielu substancji pochodzące ze spalania paliwa w samochodach i domowych piecach (węgiel, drewno, oleje oraz rozmaite śmieci). Jest to grupa substancji bardzo różnorodna. Wśród pyłów zawieszonych są cząsteczki organiczne i nieorganiczne, stałe i ciekłe. Najgorzej wpływają na nasze zdrowie te najdrobniejsze pyły zawieszone, gdyż najłatwiej wnikają do wnętrza dróg oddechowych, do najdalszych zakamarków płuc, a zwykle są bardzo trujące. 

Najczęściej spotkacie się z informacjami o pyłach zawieszonych PM10 oraz PM2,5, a czasem PM1,0. Pyły PM 10 mają rozmiar do 10 μm, a PM2,5 są wielkości maksymalnej 2,5 μm. PM1,0 są najdrobniejsze, bo 1μm to ich największy rozmiar. 

Inne ciekawe bardzo niewielkie rozmiary:

Ludzki włos ma średnicę 50-70 mikrometrów

Ziarenko piasku może mieć ok. 90 mikrometrów

Pyłek niezapominajki leśnej: 0,0003 mm

Pyłek dyni zwyczajnej: 0,22 mm

Popiół wulkaniczny to drobiny mniejsze niż 2 mm. 

Sinice (te które powodują zakwity wody): 0,5-50 µm 

Komórka drożdży piekarniczych: 5-10 µm

Koronawirus  ma rozmiar 60-140 nanometrów i jest przenoszony drogą kropelkową (kichanie, kaszel, mówienie) przez aerozol biologiczny, czyli kropelki unoszące się powietrzu o średnicy 20-300 mikrometrów


Inne ciekawe jednostki, w których podaje się bardzo małe rozmiary:

1 angstrem, zapisujemy: 1 Å = 0,1nm

Jednostki tej używa się głównie w fizyce i chemii do opisywaniu obiektów o rozmiarach około 1 atomu. Nazwa tej jednostki pochodzi od nazwiska szwedzkiego fizyka i astronoma Andersa Jonasa Ångströma [czyt.: Ongströma]

 1 pikometr, zapisujemy: 1pm= 10−12m

 Zatem jest to jedna bilionowa część metra:)


Zadania dla Uczniów:

1. Czym zajmują się następujące dziedziny wiedzy:

a/ nanorobotyka

b/ nanobiotechnologia

c/ wirusologia

d/ mikrobiologia przemysłowa

e/ mikrobiologia lekarska

 

2. Przelicz rozmiary:

a/ Ile mikrometrów ma pyłek dyni zwyczajnej?

b/ Ile nanometrów ma popiół wulkaniczny?

c/ Ile angstremów mają najmniejsze wirusy?


3. Wyszukaj w różnych źródłach jakie są rozmiary bakterii:

gronkowca złocistego, dwoinki rzeżączki, pałeczki zapalenia płuc, przecinkowca cholery.


4. Dowiedz się, jaka jest skuteczność różnego rodzaju maseczek, które mają chronić nas przed wirusem Covid-19. Napisz notatkę na ten temat, a jej streszczenie przedstaw w kilku zdaniach ustnie.


5. Wykonaj doświadczenia: 

a/ weź swoją maseczkę (tę którą nosisz do szkoły) i psiknij dezodorantem w areozolu na jej zewnętrzną część. Czy areozol widoczny jest  po drugiej stronie maseczki?

b/ Załóż maseczkę i niech druga osoba rozpyli zapach perfum w odległości metra od Ciebie. Odczekaj chwilę. Czy poczujesz zapach perfum mimo maseczki na twarzy?

c/ O ile masz w otoczeniu palacza tytoniu spróbuj zbliżyć się do niego w maseczce, gdy pali. Z jakiej odległości wyczuwasz dym tytoniowy? Potrzebujesz drugiej osoby z miarką aby zmierzyła odległość. Nie przedłużaj czasu eksperymentu - tzw. bierni palacze narażają swoje zdrowie na wielkie niebezpieczeństwo wdychając dym tytoniowy, który był już w płucach uzależnionego palacza.

Napisz sprawozdanie zbiorcze z przeprowadzonych eksperymentów. Zapisz wnioski.

wtorek, 2 czerwca 2020

Herbata jako wskaźnik kwaśnego odczynu (pH)

Dla przypomnienia: pH, czyli odczyn roztworu może być kwaśny (gdy pH<7), obojętny (pH=7) lub zasadowy (ph>7). Jeśli mamy przed sobą płyn, którego pH chcemy orientacyjnie* ustalić zaczynamy od zrobienia szklanki mocnej herbaty.



Inne przydatne pomoce:
- więcej szklanek
- łyżeczka/bagietka do mieszania

Czynności:
- pełną szklankę herbaty rozdzielamy na kilka szklanek. Jedną szklankę herbacianą zostawiamy na boku: będzie to tzw. próba kontrolna - do niej nic nie dolewamy, ale porównujemy z nią kolory naparów, do których coś dolaliśmy.

Co można wlać do szklanki z herbatą?
- sok z cytryny lub wsypać 1/2 łyżeczki kwasku cytrynowego
- ocet
- sok z kiszonej kapusty lub ogórków kiszonych (łyżeczka do 2)
- pół łyżeczki kwaśnej śmietany

Obserwacje:
Herbata stanie się jaśniejsza (w porównaniu z próbą kontrolną). Im więcej kwasu dodamy, tym robi się jaśniejsza. Dodatkowym efektem dodania śmietany, soku z cytryny czy kwasu z kapusty/ogórków jest zmętnienie naszego roztworu.



Wnioski:
Jeśli substancja dodana do herbaty jest kwasem - zmieni ona kolor herbaty na jaśniejszy. Herbata bez kwasu ma kolor brązowy (od ciemnobrązowego do jasnobrązowego zależnie od stopnia rozcieńczenia naparu), zaś herbata z dodanym kwasem przyjmuje barwę rudo-pomarańczową, oranżową, bursztynową (trochę ryzykowne, bo bursztyny bywają i bardzo ciemne, i mlecznożółte, ale tak się ten kolor określa).

Taka zmiana koloru świadczy o tym, że substancje, które dolaliśmy mają pH<7 czyli odczyn kwaśny.

*Ściślejsze ustalenie pH nie jest możliwe jedynie za pomocą herbaty. Gdybyśmy chcieli je ustalić dokładniej powinniśmy posłużyć się papierkiem wskaźnikowym i skalą barw załączoną do niego. Szerzej zainteresowani tematem powinni poszukać informacji o miareczkowaniu.
 

Zadania dla Uczniów:
1. Jak myślisz - co by się stało, gdyby do herbaty dodać bardzo dużo octu, np. 1litr. Albo 2 litry? Jak przebiegłaby zmiana barwy. Jaki byłby kolor po dodaniu 100 l octu?
A gdyby dosypywać stopniowo kwasku cytrynowego? Co zaobserwujemy po dodaniu wielu łyżeczek oprócz zmian w kolorze?
2. Wyobraźmy sobie człowieka, który nie rozróżnia barw i nie widzi rozjaśnienia herbaty po dodaniu podanych w doświadczeniu substancji. Jak mógłby w inny sposób ustalić, co dodano do herbaty?
3. Jak zmienia się kolor herbaty, gdy dodamy do niej 3 łyżki wody (pH=7)? Porównajmy z herbatą bez dodatków i zakwaszoną.
4. Jak zmieni się barwa naparu herbacianego, gdy dodamy do niej zasady, czyli np. sody oczyszczonej? Jak zmieni się herbata z kwaskiem cytrynowym, gdy dodamy do niej sody? Zaobserwuj wszystkie zmiany i wykonaj ilustracje do doświadczenia dobierając kredki/farbki o właściwych odcieniach (a najlepiej sfotografuj:).
5. Wyszukaj informacje o innych wskaźnikach odczynu stosowanych przez naukowców. Jak wskaźniki te zmieniają kolory pod wpływem substancji o różnych odczynach?

piątek, 22 maja 2020

WF przez Internet - skarbczyk ćwiczeń różnych

Nastały takie czasy, że lekcje wychowania fizycznego robi się przed ekranem. Nawet, jeśli przed ekranem, na małym kawałku podłogi, przy zamkniętym oknie i bez stroju na wf - to jednak są to bardzo ważne lekcje i nie pozwalajmy sobie na ich zaniedbanie. Ruch pozwala zwalczyć stresy, mobilizuje układ odpornościowy i  pomaga mózgowi w pracy. Trzeba ćwiczyć intensywnie co najmniej 20-30 minut codziennie.

Wklejam poniżej ćwiczenia, które dostaliśmy od wspaniałych nauczycieli moich dzieci. Po pewnym czasie człowiek może odłożyć laptopa, bo już pamięta ćwiczenia. A muzykę można sobie dopasować wg własnych upodobań.

Tabata trwa 4 minuty (najlepiej powtórzyć to 4 razy:)



Stretching dla początkujących:



Taniec afrykański:



WF on-line w domu. Jest to 13 ćwiczeń i najlepiej by było tak długo kręcić ruletką, aż zrobi się wszystkie, co wymaga niemało wysiłku!

Intensywna Zumba:



 Fitty Kid:
1/ Turbo rozgrzewka:



2/ Ćwiczenia rozluźniające po treningu - 3 min.



Rozciąganie statyczne prowadzone przez miłego Młodzieńca:)


Ćwiczenia na mięśnie brzucha, mogą wykończyć. Prowadzi Pamela:


Brodaty tancerz o niespożytej energii:



Drugoklasista też dostał coś do ćwiczeń. Na początku zniechęcił mnie fakt, że to nie żywe osoby ćwiczą na ekranie, ale komputerowe awatary. Dla niewytrenowanych, przykomputerowych ludzi mają jednak do zaoferowania spokojniejsze tempo i krótkie odcinki czasu na odpoczynek miedzy poszczególnymi ćwiczeniami. Zwie się to Little Sports.

A teraz ćwiczenia dla rodzica z dzieckiem, ogólnorozwojowe:



Warto nadmienić, że każdy z pokazanych tu filmików ma swoje dalsze odcinki, inne treningi z tymi samymi instruktorami i naprawdę jest z czego wybierać. Wspaniała Nauczycielka mojej Córki - pani Dorota - nie poprzestaje na tym. Dostajemy filmiki uzupełniające ideologicznie ćwiczenia: o zdrowym odżywianiu (opowiada dietetyk kadry sportowej), o pokonywaniu własnych słabości (film "Cyrk Motyli"), o wybitnych sportowcach, a nawet sesję relaksacyjną (zasypiam przy niej, ale może i o to chodzi:). Córka ma prowadzić Dzienniczek Aktywności Fizycznej i jest to kolejna rzecz mobilizująca. Zaś nasz drugoklasista wkleja sobie codziennie puchary do specjalnej tabelki on-line. Nawet przedszkolak dostał z przedszkola zadania treningowe, a to z gazetą, a to z pluszakiem czy piłką. Miłej zabawy!