Jak zrobić wiatromierz (wiatrowskaz) szkolny?

Wiatromierz (czasem używa się nazwy anemometr) to przyrząd służący do określania kierunku i prędkości/siły wiatru. 

Poniżej instrukcja wykonania i użytkowania wiatromierza przeznaczona dla ucznia szkoły podstawowej, który chciałby sam prowadzić obserwacje meteorologiczne w najbliższym otoczeniu. 

Potrzebne są:
- prosty kij, około 1-metrowy
- wstążka w jaskrawym kolorze lub pasek folii (bibuła też jest ok, ale nie zda egzaminu w razie deszczu)
- kompas
- kreda lub patyki lub plansza z zaznaczonymi głównymi kierunkami świata,  którą można przymocować do podłoża w sąsiedztwie wiatromierza

Wykonanie:
1. Do patyka na jednym z jego końców przymocować wstążeczkę (można zawiązać na supełek).

2. Drugi koniec patyka wbić mocno w podłoże, aby patyk się nie chwiał i nie przewracał.

3. Za pomocą kompasu określić główne kierunki świata w pobliżu wiatromierza.

4. Jeśli w zasięgu wzroku jest asfalt zaznaczyć na nim różę kierunków kredą (deszcz może ją jednak zmyć), jeśli podłoża do pisania brak - ułożyć ją z patyków, albo przymocować w pobliżu narysowaną na trwałym podłożu różę kierunków.

Jak to działa?
Gdy wieje wiatr powoduje wychylenie wstążki. Gdy wieje mocno wstążeczka tworzy z kijem kąt prosty, a nawet rozwarty (unosi się ku górze). Gdy wiatr jest słabszy - wtedy między wstążką, a kijem obserwujemy kąt ostry.

Widok na wiatromierz z boku - widoczne jest wychylenie wstążki.

Koniec wstążki wskazuje kierunek, w którym wieje wiatr, a jej przeciwległy koniec (ten przymocowany do kija) pokazuje kierunek, z którego wieje wiatr i to właśnie ta informacja jest ważniejsza! Dlaczego? Gdy słyszymy w komunikatach telewizyjnych czy radiowych, że będzie wiał wiatr północny, to znaczy, że będzie on wiał z północy, a nie na północ. 

Widok na wiatromierz z góry.
Tym razem wiatr wiał z południowego wschodu, co pokazuje strzałka.

Po to właśnie jest nam potrzebna róża kierunków w zasięgu wzroku, aby ustalić kierunek wiatru. Na wiatromierz patrzymy wtedy z góry! Najlepiej od razu zanotować obserwację. Trudniej jest zanotować siłę wiatru. Można spróbować rysunkiem oddać wychylenie wstążki, ale nie jest to łatwe, zwłaszcza, gdy wiatr jest zmienny. Można by spróbować użyć kątomierza i podać dane w stopniach (jeśli umiecie się posługiwać kątomierzem). A może macie inny pomysł?

Należy także odpowiednio wybrać miejsce,  w którym chcemy postawić wiatromierz: powinien się znajdować na otwartej przestrzeni, ale nie przesadzajmy z jej powierzchnią. Wystarczy trawnik pod szkołą. Chodzi o to, aby nie było to miejsce przy ścianie,  kępie drzew, czy innym masywnym obiekcie, bo ich bliskość może zafałszować obserwacje (osłaniają od wiatru).

Z przykrością przypominam sobie z praktyki szkolnej fakt, że wiatromierze nie przetrwały nigdy zbyt długo w miejscu, gdzie zostały postawione (mam na myśli tereny przy szkole). Zawsze znalazł się ktoś, komu wiatromierz przeszkadzał i kto uznał, że lepiej będzie go zdemolować. Może nieco pomoże tabliczka informacyjna z tekstem: "WIATROMIERZ, PROSIMY NIE NISZCZYĆ".

Aby pomóc marynarzom sir Francis Beaufort (admirał floty brytyjskiej) sporządził specjalną 13-stopniową skalę - zwaną obecnie skalą Beauforta - do określania siły wiatru na morzu. Z czasem zaadoptowano ją również do warunków lądowych.  Jeśli nie znajdziecie jej w podręczniku do przyrody można ją obejrzeć np. tutaj. 

A poniżej wiatrowskaz (wskazuje kierunek wiatru, ale siły nie mierzy) na starym, drewnianym kościele w Biskupicach (woj. opolskie):

Strzałka zapewne wskazuje północ, a przymocowany nad nią kogucik powinien być ruchomy.
 Czy tak było rzeczywiście - nie wiem, nie pamiętam. Było późno i ciemnawo...

Przy lotnisku wiatrowskaz ma postać rękawa, który wypełnia się wiejącym wiatrem:

Źródło zdjęcia: http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Windsack_01_KMJ.jpg

Zadania dla Ucznia:
1. Zbuduj własny wiatromierz i jeśli Ci się uda przeprowadzaj i notuj codziennie (można kilka razy dziennie o stałych godzinach) przez 5-7 dni siłę i kierunek wiatru. Dane zanotuj w tabeli. Wypisz wnioski, które wyciągniesz z Twoich obserwacji.

2. Z rękawa starej koszuli lub bluzki wykonaj własny rękaw służący do obserwacji wiatru. Użyj go w celu wykonania własnych obserwacji. Opracuj sposób ich zanotowania. Wyciągnij wnioski z obserwacji i zapisz je.

3. Dla kogo szczególnie ważne są komunikaty o kierunku i prędkości czy sile wiatru? Wynotuj jak najwięcej zawodów, których uprawianie wymaga tych informacji. Odpowiedzi uzasadnij.

Jak dbać o zęby?

Zęby zapewniają nam konieczne dla właściwego trawienia rozdrobnienie pokarmów i umożliwiają wyraźną mowę, zaś piękne zęby są niewątpliwą ozdobą twarzy. Są też naszymi najtwardszymi kośćmi, ale aby jak najdłużej ich używać, warto przestrzegać kilku zasad.

Regularnie szczotkować - regularnie tzn. najlepiej po każdym posiłku. Jest to często trudne w realizacji, więc starajmy się szczotkować jak najczęściej. Zawsze wtedy, gdy jest to możliwe

Dodatkowo warto używać nici dentystycznych. Nici wkładamy między zęby powoli, aby nie uszkodzić dziąsła zbyt gwałtownym ruchem. Przesuwamy je do przodu i do tyłu oraz z góry na dół, tak, aby usunąć te resztki pokarmu, których nie udało się wyszczotkować.

Dobrze jest też płukać zęby specjalnym płynem do płukania. Produkuje się płyny specjalnie przeznaczone dla dzieci. Bywają też płyny, które barwią osady nazębne i pokazują w ten sposób, czego na zębach nie doczyściliśmy, co jeszcze trzeba wyszorować.

Jeżeli nie mamy możliwości wyszczotkowania zębów można żuć gumę bezcukrową, taką która zmienia pH w ustach, czyli sprawia, że bakterie nazębne w mniejszym stopniu produkują kwasy rozpuszczające szkliwo zębów. Z gumami jest jednak tak, że nie wolno ich nadużywać - zawierają sztuczne słodziki, niekoniecznie zdrowe dla organizmu, a żucie dużych ilości takiej gumy może powodować biegunkę.

Zużyta szczoteczka: włosie wywinięte w różnych kierunkach, również na zewnątrz

Jeśli Twoja szczoteczka wygląda tak, jak na zdjęciu poniżej trzeba ją koniecznie wymienić, gdyż nie szczotkuje skutecznie. Na długo nie wymienianych szczoteczkach rozwijają się również szkodliwe bakterie. Przed użyciem nową szczoteczkę warto porządnie umyć i wyparzyć wrzątkiem, aby również niepożądanych bakterii się pozbyć.

Jak szczotkować skutecznie? Obejrzyjcie filmik:

Zdrowiu zębów sprzyja również odpowiednia dieta. Jeśli lubisz słodycze najlepiej jeść je jako deser po głównych posiłkach, a następnie umyć zęby. Podjadanie słodyczy między posiłkami bardzo szkodzi  zębom! Po zjedzeniu lizaka, czy cukierka cukry pozostają na długo na zębach i są pożywką dla bakterii próchniczych. Podobnie działają słodzone napoje, dlatego najlepszym do popijania napojem między posiłkami jest woda, a w każdym razie napoje niesłodzone.
Również kwaśne pokarmy czy napoje sprzyjają niszczeniu szkliwa przez bakterie nazębne i po ich spożyciu warto myć zęby.

Niektóre pokarmy mogą spowodować trwałe zabarwienie szkliwa na ciemniejszy kolor. Tak działają np. barszcze, soki z ciemnych owoców (np. czarna porzeczka, aronia), mocna herbata. Jeśli zęby są ciemne i trudno je doczyścić szczoteczką można wybrać się do stomatologa, który wyczyści zęby z tych osadów. To nie boli:)

Niezdrowe dla zębów są także napoje bardzo gorące i bardzo zimne, zwłaszcza, jeśli mamy wrażliwe zęby. Wtedy spożycie takich napojów może spowodować ból.

Dla zdrowych zębów warto przyjmować pokarmy bogate w wapń i fosfor, które są budulcami kości. Jest ich sporo w różnych orzechach, kaszach, rybach (zwłaszcza morskich), produktach nabiałowych, jajach, owocach i warzywach (zwłaszcza strączkowych). Dla wzmocnienia szkliwa ważny jest też fluor. Niezwykle rzadko konieczne jest jednak dodatkowe przyjmowanie dodatkowych preparatów  go zawierających - najczęściej wystarczy używać pasty do zębów z fluorem.

Zadania dla uczniów:
1. Niewyleczone zęby mogą być przyczyną schorzeń wielu narządów i przyczynami chorób. Wyszukaj informacje na ten temat i przedstaw je na lekcji ustnie. Możesz jako pomoc dla swojej prelekcji wykonać plakat z sylwetką człowieka, na której zaznaczysz narządy, które mogą chorować na skutek wpływu zepsutych zębów.

2. Wyjaśnij, czym zajmują się ortodonta, protetyk, chirurg stomatologii.

3. Skuteczne szczotkowanie zębów powinno trwać 2-3 minuty. Zmierz Twój czas szczotkowania. Czy właśnie tyle czasu ono trwa? Jeśli krócej - postaraj się szczotkować dłużej.

Lekcja powtórzeniowa - schemat

Poniżej opisaną lekcję powtórzeniową stosowałam chętnie bo i Uczniowie ją lubią. Wymaga trochę pracy, ale ma mnóstwo zalet: aktywizuje słabszych uczniów, angażuje emocjonalnie (a jak wiadomo, gdy się w coś zaangażujemy, lepiej to coś pamiętamy) i wprowadza dreszczyk emocji i rywalizacji w klasie. 

Nie stosuję tego rodzaju powtórzenia w działach, które wymagają utrwalenia umiejętności obliczeń, np. przy mapach i skalach, bo tu nie ma wystarczającej ilości czasu na zapisywanie sposobu rozwiązywania działania i dodatkowe objaśnienia.

Uczniowie musza zostać podzieleni na zespoły. Najlepsze w moim odczuciu są zespoły 3-osobowe, bo wymuszają równorzędne zaangażowanie wszystkich członków zespołu. W licznej klasie muszą być niestety liczniejsze. Co ważne członków zespołu dobieramy losowo, np. drogą odliczania 1, 2 3 ,4.. itd i wtedy "jedynki" stanowią pierwszy zespół, "dwójki" kolejny itd. Można podzielić też uczniów wg listy w dzienniku (uczniowie z nr 1, 2 3 stanowią pierwszy zespół, 4,5,6 - kolejny itd.). Sposób podziału jest mniej istotny, ważna jest losowość. Uczniowie wolą dobierać się wg własnych sympatii, ale wtedy będziemy mieli zespoły mocniejsze (bo ci lepsi w nauce wybierają się nawzajem) i słabsze intelektualnie, a tego chcemy uniknąć. W "mieszanym" zespole nawet "średniak" ma okazję zabłysnąć, a przynajmniej zaangażować się w pracę.

Należy przygotować przed lekcją pytania dotyczące danego działu wiedzy w trzech stopniach trudności.

Pytania za 5 punktów, najłatwiejsze, z poleceniami typu: "wymień", "pokaż na mapie", "podaj ilość", "podaj skrót", "jakiego przyrządu używa się do..." itpd.

Pytania za 10 punktów, trudniejsze, z poleceniami w rodzaju: "porównaj", "wyjaśnij", "opisz sposób", "wykonaj i opisz rysunek" itpd.

Pytania za 15 punktów, najtrudniejsze, z poleceniami: "zaproponujcie rozwiązanie problemu", "do czego można wykorzystać...", "uzasadnijcie słuszność zdania", "w jaki sposób można by wykonać..."

Pytania zapisuję na paskach papieru (można inny kolor do każdej z trzech kategorii pytań) i pozwalam uczniom je losować. Paski z pytaniami członkowie zespołu dostają do ręki.

Wszystkie zespoły równolegle kończą pracę. Najlepiej ustalić, że na odpowiedź mają np. 3 minuty i wtedy trzeba być bardzo skrupulatnym w mierzeniu czasu, bo Uczniowie lubią sprawdzać nauczyciela:)

Zespół otrzymuje tyle punktów, ile jest warte pytanie, które wybrał.
Jeśli odpowiedź tylko częściowo jest poprawna, albo niekompletna - nauczyciel decyduje o ile punktów mniej przyznać zespołowi.
Jeżeli odpowiedź nie zostanie udzielona, albo jest całkowicie błędna - odejmujemy zespołowi punkty (zgodnie z wartością pytania). Punkty odejmujemy też, gdy zespół zostanie przyłapany na zaglądaniu do   notatek czy podręcznika, albo konsultacjach z innym zespołem. Rozstrzyga zawsze nauczyciel.

Po każdej rundzie zapisujemy punkty zespołów na tablicy w tabeli. Bywały klasy, w których zespoły nadawały sobie nazwy, np. Tygrysy, Asy itpd. ale najczęściej zapisujemy w tabeli numer zespołu. Ilość rund zależy od tempa pracy uczniów, ale jest ich najczęściej około 4-5.

Na początku najczęściej Uczniowie wybierają łatwe pytania (choć są też zespoły ryzykantów), a potem ryzykują coraz bardziej, co umożliwia powtórzenie coraz to trudniejszych zagadnień. Zdarzyło mi się  ze zabrakło pytań za 15 punktów i wtedy zdecydowaliśmy, że zespół będzie odpowiadał na 1 pytanie za 10 punktów i 1 pytanie za 5 punktów, ale to już nie było to samo:( Lepiej przygotować zawczasu nadmiar pytań.

Na chwilę przed dzwonkiem podliczamy punkty wszystkich zespołów i wyłaniamy zwycięzców. Najlepszych wypada nagrodzić...